— Ty sobie ze mnie żartujesz? — Marek odsunął krzesło od kuchennego stołu tak gwałtownie, że nogi zaskrzypiały po płytkach. — Widziałaś, która godzina?
Ewa spokojnie opłukała gruszki pod kranem, strząsnęła wodę do zlewu i dopiero wtedy odwróciła się do męża.
— Widziałam.
— Mama z Anką zaraz będą. A tu nic. Gdzie pieczeń? Gdzie sałatka jarzynowa? Gdzie sernik?
Marek mówił tak, jakby Ewa zapomniała oddychać, a nie przygotować kolejny rodzinny obiad. Siedział ciężko przy stole, w rozciągniętej koszulce, z rękami na brzuchu i twarzą czerwoną od oburzenia.
— W sklepie — odpowiedziała Ewa.
Ugryzła gruszkę i popatrzyła na niego ponad oprawkami okularów.
— Co znaczy w sklepie?
— To, że od dziś każdy, kto chce świętować, kupuje jedzenie sam. Mięso jest w mięsnym, ziemniaki na targu, ciasta w cukierni.
Przez dziesięć lat co niedzielę ich mieszkanie w Krakowie zamieniało się w darmową restaurację dla rodziny Marka. Teściowa, pani Halina, przychodziła pierwsza, z miną inspektora sanitarnego. Potem wpadała siostra męża, Agnieszka, zwykle z nowym narzeczonym albo „dobrym kolegą”. Czasem dochodziły dzieci kuzynki, bo „przecież u cioci Ewy zawsze coś jest”.
Ewa gotowała. Kroiła sałatki w wielkich miskach, smażyła kotlety, piekła ciasta, myła talerze, odkładała resztki, ścierała plamy po winie. Produkty kupowała za swoje pieniądze. Marek zawsze miał ważniejsze wydatki: ubezpieczenie auta, części, nowe felgi, wyjście z kolegami na mecz.
— Nie zaczynaj — warknął. — Dziś są urodziny Agnieszki. Czterdzieści lat kończy. Chcesz ją przyjąć pustym stołem?
— To niech Agnieszka przyjmie siebie własnym stołem.
Marek otworzył usta, ale Ewa mówiła dalej:
— Albo ty. Przecież to twoja siostra. Twoja mama. Twoja uroczystość.
Trzy dni wcześniej Ewa szukała w komodzie apaszki i otworzyła małe pudełko, w którym trzymała pamiątki po matce. Nie było tam złotych kolczyków z granatami ani cienkiego łańcuszka, który mama nosiła w każdą Wigilię.
Najpierw pomyślała, że przełożyła je gdzie indziej.
Potem przeszukała całą sypialnię.
Wieczorem Marek wrócił z pracy i nawet nie udawał niewinnego.
— Oddałem Agnieszce — powiedział z irytacją, jakby to Ewa zrobiła coś niestosownego. — Miała okrągłe urodziny, a ja nie miałem pieniędzy. Leżało u ciebie nieużywane. Rodzina sobie pomaga.
Ewa wtedy długo patrzyła na niego w milczeniu.
— To była pamiątka po mojej mamie.
— No i? Przecież ci kupię coś nowego. Ładniejszego. Tamto było staroświeckie, takie bazarowe.
Nowego nie kupiłby nigdy. Miesiąc wcześniej pożyczył od niej dwa tysiące na ratę za samochód. Tydzień później kupił do tego samochodu nowe alufelgi.
— Ty dalej o te kolczyki? — Marek przewrócił oczami, widząc jej spojrzenie. — Naprawdę chcesz zrobić awanturę przez błyskotki?
— Nie przez błyskotki. Przez kradzież.
— Kradzież? — aż się roześmiał. — My jesteśmy małżeństwem. U nas wszystko wspólne.
— Moja matka nie była wspólna.
Z klatki schodowej dobiegły głosy. Winda zatrzymała się na piętrze, potem zabrzęczały klucze.
Marek zerwał się z krzesła.
— Idą. Chociaż wodę na herbatę postaw i nie rób mi wstydu.
Ewa została przy blacie. Ugryzła gruszkę jeszcze raz, chociaż nie miała apetytu. Chrupnięcie pomagało jej trzymać twarz spokojną.
Drzwi się otworzyły i do mieszkania wpadł zapach mocnych perfum.
— Ewuniu, a czemu nic nie pachnie? — pani Halina weszła do kuchni w płaszczu, rozglądając się po czystych blatach. — Myślałam, że pieczeń już w piekarniku. Mareczek od rana pewnie głodny.
Za nią weszła Agnieszka, elegancka, rozpromieniona, z bukietem od nowego partnera. W uszach miała złote kolczyki z granatami.
Ewa spojrzała na nie i poczuła, jak przez chwilę robi jej się ciemno przed oczami. Ale nie krzyknęła.
— Wszystkiego najlepszego, Agnieszko — powiedziała spokojnie. — Piękne kolczyki.
Agnieszka dotknęła ucha.
— Dziękuję. Marek mówił, że wybrał specjalnie dla mnie.
W kuchni zapadła cisza.
Marek odchrząknął.
— No i co z tego? Prezent rodzinny.
— Nie rodzinny — odpowiedziała Ewa. — Mój. Po mojej zmarłej mamie. Marek wziął je z mojego pudełka bez pytania.
Agnieszka najpierw zbladła, potem spojrzała na brata.
— To prawda?
— Przestańcie — syknął Marek. — Ewa robi teatr. Przecież i tak ich nie nosiła.
Pani Halina położyła torebkę na krześle.
— Ewciu, ale po co od razu takie słowa? W rodzinie się nie liczy co do grosza.
— Pani Halino, ja przez dziesięć lat nie liczyłam. Nie liczyłam mięsa, ciast, sałatek, prądu, swojego czasu, swoich niedziel i swojej pensji. Ale dzisiaj policzyłam jedno: ile jestem dla was warta, skoro można wejść do mojej szuflady i rozdać moją matkę jako prezent.
Agnieszka zdjęła kolczyki powoli. Ręce jej drżały.
— Nie wiedziałam — powiedziała cicho. — Przysięgam, Ewa. Nie wiedziałam.
— Teraz wiesz.
Agnieszka położyła kolczyki na stole. Po chwili odpięła też łańcuszek.
— Przepraszam.
Marek parsknął.
— No świetnie. Zepsułaś siostrze urodziny. Zadowolona?
Wtedy Ewa otworzyła szufladę kuchenną i wyjęła kopertę. Położyła ją przed nim.
— To nie ja zepsułam te urodziny. Ja tylko przestałam udawać, że wszystko jest normalne.
— Co to jest?
— Wniosek o rozdzielność majątkową. I lista pieniędzy, które mi oddasz. Za raty samochodu, za produkty, za biżuterię, gdyby Agnieszka jej nie zwróciła. A jeśli jeszcze raz weźmiesz coś mojego bez pytania, zgłoszę kradzież.
Marek poderwał się z miejsca.
— Zwariowałaś?
— Nie. Właśnie przestałam.
Pani Halina chciała coś powiedzieć, ale Agnieszka ją uprzedziła.
— Mamo, nie. Tym razem Marek przesadził.
To było pierwsze zdanie, którego Ewa nie spodziewała się usłyszeć.
— A obiad? — wymamrotał po chwili partner Agnieszki, kompletnie zagubiony.
Ewa uśmiechnęła się lekko.
— Na dole jest dobra pierogarnia. Możecie tam świętować.
Nikt nie zaprotestował. Nawet pani Halina nie znalazła słów. Goście wyszli po kilku minutach, cicho i niezręcznie. Marek został w kuchni, patrząc na żonę tak, jakby zobaczył ją pierwszy raz.
— I co teraz? — zapytał.
— Teraz zjesz to, co sam sobie ugotujesz.
Nie była to jeszcze rozwodowa decyzja. Ta przyszła miesiąc później, kiedy Marek zamiast przeprosić, przez trzy tygodnie chodził obrażony i czekał, aż Ewa „zmądrzeje”. Nie zmądrzała tak, jak chciał. Zmądrzała inaczej.
Wynajęła małe mieszkanie niedaleko parku, zabrała książki, rośliny, pudełko z odzyskaną biżuterią i czajnik, który sama kupiła. Pierwsza niedziela bez gotowania dla cudzej rodziny była dziwna. Cisza w kuchni brzmiała obco.
Ewa zrobiła sobie kanapkę z twarogiem, zaparzyła herbatę i usiadła przy oknie.
Na dłoni położyła kolczyki mamy.
Nie założyła ich od razu. Najpierw długo je oglądała. Nie były staromodne. Nie były bazarowe. Były częścią kobiety, która uczyła ją kiedyś, że dobrego serca nie wolno mylić z wygodnym dywanikiem pod cudzymi butami.
Po kilku tygodniach zadzwoniła Agnieszka.
— Ewa, chciałam ci powiedzieć, że zerwałam z tym nawykiem. Wiesz, z niedzielami u kogoś na gotowe. Sama zrobiłam urodziny. Kupiłam tort. I pierwszy raz zrozumiałam, ile to roboty.
Ewa zaśmiała się cicho.
— Warto czasem zrozumieć przed czterdziestką.
— Albo po.
Nie zostały przyjaciółkami. Ale przestały być wrogami.
Marek długo opowiadał znajomym, że Ewa rozbiła rodzinę przez kolczyki. Nie rozumiał, że rodziny nie rozbijają kolczyki. Rozbijają ją ręce, które bez pytania sięgają po cudze życie.
A Ewa nauczyła się najważniejszego: pusty stół nie jest wstydem.
Wstydem jest siedzieć przy pełnym stole i udawać, że nie widzisz, jak ktoś dzień po dniu zjada twoją godność.